KDE سی ساله شد: Plasma 6.8 منتشر شد و X11 را برای همیشه کنار گذاشت
KDE در سیامین سالگرد خود Plasma 6.8 را منتشر کرد: پایان نشست X11 و مهاجرت کامل به Wayland، ریموت دسکتاپ بهتر، CPU affinity در System Monitor، تریپلبافرینگ NVIDIA و تم Union.
17 Oct 2026 · 3 min read · KDE · Plasma 6.8 · Wayland · X11 · لینوکس · اوپن سورس · دسکتاپ لینوکس

KDE روز ۱۴ اکتبر ۳۰ ساله شد و برای جشن تولدش Plasma 6.8 را با لقب «نسخه سیامین سالگرد» منتشر کرد. خبر اصلی اما یک خداحافظی است: از این نسخه، Plasma دیگر نشست X11 بومی ندارد و کاملاً روی Wayland میرود. پروتکل X11 که اولین بار در ۱۹۸۴ منتشر شد، بعد از ۴۲ سال یکی دیگر از بزرگترین دسکتاپهای لینوکس را از دست داد.

X11 چه میشود؟
ساختن نشست جدید X11 در Plasma 6.8 ممکن نیست. اپهای قدیمی که هنوز X11 لازم دارند از طریق لایه سازگاری XWayland اجرا میشوند و خود اپهای KDE هم فعلاً روی دسکتاپهای دیگر از X11 پشتیبانی میکنند. کسی که روی Plasma 6.7 بماند نشست فعلیاش را نگه میدارد. این تصمیم غافلگیرکننده نبود؛ GNOME هم در ۲۰۲۵ نشست X11 را بهصورت پیشفرض کنار گذاشته بود.
چه چیزهایی اضافه شد
- System Monitor: حالا میشود از داخل رابط گرافیکی، پروسسها را به هستههای مشخصی از CPU پین کرد (CPU affinity) و مصرف VRAM هم بهصورت درصد نمایش داده میشود.
- ریموت دسکتاپ داخلی: استریم تطبیقی برای شبکههای کند، همگامسازی کلیپبورد بین سرور و کلاینت، و «Exclusive Mode» که صفحه فیزیکی سرور را قفل میکند و یک صفحه مجازی هماندازه پنجره کلاینت میسازد.
- KWin: تریپلبافرینگ برای کارتهای NVIDIA پیشفرض شد، HDR با پروفایل ICC بهتر شد و تابع HLG هم پشتیبانی میشود.
- Union: سیستم تمدهی جدید KDE به بتا رسید و حالا علاوه بر Qt Quick، اپهای Qt Widgets مثل Dolphin و Kate و Konsole را هم استایل میدهد.
- ریزهکاریها: ابزار خط فرمان
kscreenctlبرای مدیریت نمایشگرها و اسکریپتنویسی، ادغام ابزار بکاپ Kup در Plasma، ضبط همزمان صدای سیستم و میکروفون در Spectacle، و قابلیت «dwell click» برای کاربرانی با محدودیت حرکتی.


یک تغییر کوچک ولی دلنشین هم هست: Plasma حالا با window rule میتواند به پنجرههایی که خودشان دکوراسیون میکشند (client-side decoration) سایه، حاشیه و گوشه گرد اضافه کند. یک rule آماده هم برای Steam آمده تا بالاخره کنار بقیه اپها غریبه به نظر نرسد.


نظر من
به نظرم این لحظه نمادین مهمی برای دسکتاپ لینوکس است. وقتی هم GNOME و هم KDE نشست X11 را کنار گذاشتهاند، عملاً بحث «Wayland آماده است یا نه» تمام شد و حالا بار روی دوش اپها و درایورهاست. پیشفرض شدن تریپلبافرینگ NVIDIA در همین نسخه هم نشان میدهد KDE حواسش به بزرگترین منبع شکایت کاربران Wayland بوده.
از طرف دیگر، کسانی که به ابزارهای قدیمی X11 مثل xdotool یا ضبطکنندهها و اتوماسیونهای مبتنی بر X وابستهاند، باید زودتر جایگزین پیدا کنند؛ XWayland برای اجرای اپ کافی است ولی همه workflowها را نجات نمیدهد. برای من جذابترین بخش برای برنامهنویسها و هوملبیها، ریموت دسکتاپ جدید و kscreenctl است که دسکتاپ را اسکریپتپذیرتر میکند. سی سال دوام آوردن یک پروژه اوپنسورس داوطلبانه با این کیفیت، خودش خبر است.
Comments +
00No comments yet — be the first. هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.